SUPER ADMINKA
Guruh:
Admin yordamchisi
Xabarlar:
10166
Holati:
|
Dori vositalari bilan davolash
Insulinoterapiya
QD-1 chalingan bemorlar insulin qabul qiladi. Insulinni, uning turini, dozasini endokrinolog aniqlaydi. UAV bemorga uning kun tartibi, ovqat qabul qilish vaqti va o'z-o'zini nazorat qilishini tushuntiradi. Bemorga qondagi qand miqdorini uy sharoitida glyukozometr yordamida o'lchash va har oyda 1 marta QVPda tekshirishni o'rgatiladi. Qisqa, o'rtacha va uzoq vaqt ta'sir etuvchi preparatlar mavjud. Odatda insulinning qismli-aralash kombinatsiyalari qo'llaniladi.
Qonda qand miqdorini pasaytiruvchi peroral vositalar
Insulin sekretsiyasini ko'paytiruvchi sulfonilmochevina preparatlari - insulin ishlab chiqaruvchi beta-hujayralar ishini yaxshilaydi. Uzoq ta'sir etuvchi zamonaviy preparatlar - glipizid, glimepiridni kuniga 1 marta ichish buyuriladi. Meglitinidlar (repaglinid va nateglinid) qisqa ta'sir etish xususiyatiga ega bo'lganligi uchun, faqat ovqatdan oldin qabul qilinadi. Asosiy nojo'ya ta'siri - preparatni qabul qilgandan so'ng glipoglikemiya bo'lishi, tana vaznining oshishi, boshqa dori vositalari bilan o'zaro ta'sir qilishidir.
Biguanidlar - jigar va mushak hujayralariga ta'sir etuvchi va glyukozani utilizatsiya qiluvchi preparatlar. Semizlarda metformin qo'llash maqsadga muvofiqdir, chunki bu vosita ishtahani pasaytiradi. Nojo'ya ta'sirlarini kamaytirish uchun davolashni kichik dozalardan boshlab, sekin-asta ko'paytirib boriladi. Biguanidlar monoterapiya shaklida buyuriladi. Metformin bemor uchun nisbatan xavfsiz bo'lib, tana vazni oshishiga olib kelmaydi. Lеkin u to'qimalar gipoksiyasi bilan kechuvchi surunkali kasalliklar va 65-70 yoshdan kattalarda qo'llanilmasligini esdan chiqarmaslik lozim.
Alfa-glyukozidaza ingibitorlari - akaraboza, miglitol - uglevodlar parchalanishi va glyukozaning so'rilishini kamaytiruvchi preparatlardir. Bu preparatlar monoterapiya shaklida buyuriladi yoki ular yordamida boshqa qand miqdorini kamaytiruvchi vositalar ta'siri kuchaytiriladi. Nojo'ya ta'sirlarini (meteorizm, diareya, ko'ngil aynish va qorinda noxush hislar) kamaytirish uchun davolashni kichik dozalardan boshlash lozim. Bemor uchun nisbatan xavfsiz bo'lib, tana vazni oshishiga olib kelmaydi.
Tiazolidindion (roziglitazon, pioglitazon) preparatlari hujayralarning insulinga sezgirligini oshirib, semizlik, glyukozaga tolerantlikni buzilishida samaralidir. Nojo'ya ta'sirlari: juda kam hollarda jigar zararlanishi, tana vazni va xolesterin miqdorining oshishi. Bir oyda bir marta tavsiya etiladi, samarasi 10-12 haftadan keyin ko'rinadi; ularni buyrak yetishmovchiligida ham qo'llash mumkin.
Qandli diabetning o'tkir asoratlari
Diabetik ketoatsidoz QDli bemorlarning 2-5% da rivojlanadi, insulinning nisbiy yoki mutloq yetishmovchiligi natijasida, 1-10% hollarda o'lim bilan tugaydi; Qonda glyukoza miqdori 14 mmol/l dan yuqori bo'ladi.
Asosiy belgilari: ko'ngil aynishi va qayt qilish; chanqov va poliuriya; ishtaha pasayishi; qorinda og'riq; ko'z o'tkirligining pasayishi; uyquchanlik.
Fizikal tekshiruv: taxikardiya; arterial gipotoniya; suvsizlanish; giperventilyatsiya yoki Kussmaul nafasi; hushning buzilishi (koma); ozib ketish, og'izdan shirin hid kelishi.
Ketoatsidozning sababchisi yondosh kasallik bo'lishi mumkin (infektsiya, infarkt, insult, jarohatlar, insulin qabul qilishni to'xtatish). Ketoatsidoz belgilarida bemor reanimatsiya bo'limiga yotqiziladi. UAV amaliyotida QDli bemorlarda turli darajadagi og'ir gipoglikemiya holatidan to gipoglikemik komagacha kuzatilishi mumkin.
Sabablari: vaqtida ovqatlanmaslik, jismoniy zo'riqish yoki insulin miqdorini oshirib yuborish.
Asosiy belgilar:
adrenergik (asab qo'zg'alishi, qaltirash, ko'p terlash, taxikardiya);
nevrologik (tirishishlar, sopor, koma, o'choqli buzilishlar);
Adrenergik belgilar odatda og'ir gipoglikemiyadan darak beruvchi nevrologik belgilardan oldin bo'ladi.
Tashhisni tasdiqlash uchun qonda glyukoza miqdorini aniqlash maqsadga muvofiqdir.
Gipoglikemiya xurujini davolash hushning buzilish darajasi, qondagi glyukoza miqdori va yaqin kelajakda qanday kechishiga bog'liq. Sulfonilmochevina preparatlarining miqdori oshib ketgan bo'lsa, uzoq vaqt nazorat tavsiya etiladi. Davolashning samarasi xaqida qaytadan gipoglikemiya holati bo'lishi xavfi yo'qolmaguncha har 15-30 daqiqada qondagi glyukoza miqdorini aniqlab turiladi. Agar bemor hushida bo'lsa va gipoglikemiya sababi aniq bo'lsa, uglevod qabul qilish bilan cheklanish mumkin. Shirin ichimliklar ko'pincha giperglikemiyaga olib keladi, shuning uchun bir stakan shakarsiz sharbat ichish, bir necha bo'lak apelsin yoki pishloqli buterbrod yeyish tavsiya etiladi.
T/i glyukoza quyidagi hollarda yuboriladi: bemor behush yoki ovqat yeya olmasa, gipoglikemiya holatining sababi dori vositalarining miqdori oshib ketganligi va uzoq vaqt davom etishi taxmin qilinganda. T/i 25-50 ml 50% glyukoza quyilib, keyin esa qondagi glyukoza miqdorini 100 mg% dan yuqori darajada ushlab turish uchun 5-10% aralashmasi tomchilab yuboriladi. Og'ir gipoglikemiyada, bemor ovqat yeya olmasa, glyukozani t/i ga yuborishning ilojisi bo'lmasa, glyukagon 1 mg m/o yoki t/o yuboriladi. Glyukagon ta'sirida bemor qayt qilishi mumkin, shuning uchun oshqozon ichi massasi bilan aspiratsiyalanishdan ehtiyot bo'lish kerak. Og'ir gipoglikemiya xurujlari bo'lib turadigan bemorlar doimo o'zlari bilan glyukagon olib yurishlari kerak; oila a'zolari uni qaysi holatda va qanday ishlatishni bilishlari shart.
Gipoglikemiya xurujlari og'ir va tez-tez qaytalansa, bemorni davolash rejasini o'zgartirish lozim.
Gipoglikemiyaning oldini olish. Bemor sulfonilmochevina preparatlarini qabul qilayotgan bo'lsa, dozasi kamaytiriladi. Bemor insulin olayotgan bo'lsa, vrach taktikasi xurujlarning og'irligi va doimiyligiga bog'liq. Agar xurujlar doimo bir vaqtda bo'lsa, in'ektsiyaning vaqtini o'zgartirish yetarli bo'ladi; agar og'ir va uzoq vaqt davom etuvchi xurujlar turli vaqtda paydo bo'lsa, insulinning kunlik dozasi kamaytiriladi. Gipoglikemiya bilan kurashishning boshqa usuli - ovqat ratsionining quvvatini oshirish, ovqatni tez-tez qabul qilish, jismoniy zo'riqishni cheklashdir.
Somodji sindromi - postgipoglikemik giperglikemiya, insulin miqdori oshib ketishida rivojlanadi. Ushbu sindrom gumon qilinganda insulin miqdori (ko'proq kechqurungi dozasi) kamaytiriladi.
Giperosmolyar koma QDli bemorlarda metabolik jarayonning og'ir buzilishi bo'lib, qonda glyukoza miqdorining 33 mmol/l gacha oshishi va to'qimalarning kuchli suvsizlanishi bilan ifodalanadi. Bunday holatda bemor reanimatsiya bo'limiga yotqiziladi, regidratatsiya va elektrolitlar almashinuvining korrektsiyasi o'tqaziladi.
Qandli diabetning surunkali asoratlari
Diabetik retinopatiya QDli bemorlarning 5% da kasallik boshlangandan 15 yildan so'ng rivojlanadi. Uning rivojlanishida qonda glyukoza miqdorining 7 mmol/l dan yuqori bo'lishi imkon tug'diradi. UAVning vazifasiga diabetik retinopatiyani profilaktikasi, erta aniqlash va davolash kiradi. Buning uchun qonda glyukoza miqdori 7 mmol/l dan kam va AQB 130/80 mm sim. ust. dan past bo'lishini ta'minlash lozim. QDli bemorlarning 22% da katarakta va 7% glaukoma uchraydi. Shuning uchun yiliga kamida bir marta, zarur hollarda - ko'proq, ko'z tubini tekshirib turish lozim.
|
