Bolalar tagliklari haqiqatan ham zararli kimyoviy moddalarni o‘z ichiga oladimi? Internetdagi xavotirli xabarlarni tekshirdik
🔎 UZIGABEK.COM FACT CHECK
So‘nggi paytlarda internet va ijtimoiy tarmoqlarda bolalar tagliklari haqida xavotirli videolar va postlar tarqalmoqda.
Ulardan birida ota farzandi uchun sotib olgan yangi taglik paketini ochganda kuchli, yoqimsiz kimyoviy yoki “neftga o‘xshash” hid kelganini sezgani aytiladi.
Keyingi da’vo esa bundan ham jiddiyroq:
“Bolalar tagliklari tarkibida neftni qayta ishlashdan olinadigan moddalar bor va ular chaqaloqlar sog‘lig‘iga jiddiy zarar yetkazadi.”
Uzigabek.com Fact Checker bu da’voning ilmiy asoslarini tekshirib chiqdi.
Natija: 🟡 QISMAN TASDIQLANGAN.
Tagliklarda neft-kimyo sanoatidan olinadigan sintetik materiallar haqiqatan ham ishlatiladi va ayrim laboratoriya tadqiqotlarida xavfli hisoblangan kimyoviy moddalarning juda kichik miqdorlari aniqlangan.
Ammo bundan “barcha tagliklar chaqaloqlarni zaharlaydi” yoki “oddiy taglik ishlatish jiddiy kasallikka olib kelishi isbotlangan” degan xulosa chiqmaydi.
🧪 Olimlar AQShda sotiladigan tagliklarni tekshirgan
2023-yilda Environmental Science & Technology ilmiy jurnalida chop etilgan tadqiqotda AQSh bozoridan olingan 31 ta bir martalik gigiyena mahsuloti laboratoriyada tekshirilgan.
Tadqiqotchilar jami 98 turdagi uchuvchan organik birikmalar — VOC moddalarini qidirgan.
Tekshirilgan bir martalik taglik va salfetkalarning barchasida ayrim VOC moddalarining iz miqdorlari aniqlangan.
Bolalar tagliklarining ayrim namunalarida benzene va 1,4-dioxane kabi ma’lum yoki ehtimoliy kanserogen moddalar ham aniqlangan.
Ammo gap katta miqdordagi zahar haqida emas — tadqiqot ularni trace levels, ya’ni iz miqdorlarida aniqlagan.
⚠️ Demak tagliklar saraton chaqiradimi?
Bunday xulosa qilish noto‘g‘ri.
2023-yilgi tadqiqot real bolalarda kasallik paydo bo‘lishini kuzatmagan. Olimlar laboratoriyada topilgan kimyoviy moddalar miqdoridan foydalanib, ehtimoliy ta’sir va xavfni matematik modellarda hisoblagan.
Ayrim tagliklarda hisoblangan xavf qo‘shimcha e’tibor talab qilishi mumkinligi aytilgan. Biroq ayrim baby diaper namunalarida eng yomon ssenariy bo‘yicha hisoblangan umr davomiyligidagi saraton xavfi taxminan million kishiga bir holat darajasiga yaqinlashgan.
Tadqiqotchilar ishlab chiqaruvchilarni toksik moddalarni kamaytirish, kuzatib borish va mahsulot tarkibi haqidagi ma’lumotlarni yaxshiroq ochiqlashga chaqirgan.
🔬 2024-yildagi katta ilmiy sharh nima dedi?
2024-yilda Science of the Total Environment jurnalida chop etilgan ilmiy sharh bolalar tagliklarida ilgari aniqlangan ko‘plab kimyoviy moddalar haqidagi tadqiqotlarni birlashtirib tahlil qilgan.
Ular orasida:
• VOC — uchuvchan organik birikmalar;
• phthalates;
• bisphenollar;
• PAH moddalar;
• PFAS;
• ayrim og‘ir metallar;
• formaldehyde
kabi moddalar bor.
Ammo tadqiqotchilarning umumiy xulosasi juda muhim:
ko‘pchilik hisoblangan ta’sir ssenariylarida kimyoviy xavf maqbul darajada bo‘lgan.
Faqat ayrim ekstremal yoki yuqori ta’sir ssenariylarida xavf oshishi mumkinligi qayd etilgan.
Mualliflar ayni paytda mavjud hisob-kitoblarda katta noaniqliklar borligini va qo‘shimcha tadqiqotlar kerakligini ham ta’kidlagan.
🇫🇷 Fransiya sog‘liq agentligi ham tagliklarni tekshirgan
Bu masala faqat ijtimoiy tarmoqdagi mish-mish emas.
Fransiyaning ANSES sog‘liq va atrof-muhit xavfsizligi agentligi ham bir martalik bolalar tagliklari bo‘yicha maxsus ekspertiza o‘tkazgan.
Agentlik laboratoriya tekshiruvlarida ayrim tagliklardan:
• ayrim PAH moddalar;
• dioxin va furanlar;
• ayrim PCB moddalar;
• formaldehyde;
• VOC moddalar;
• ayrim fragrance moddalar
aniqlanganini bildirgan.
ANSES ayrim moddalar bo‘yicha hisoblangan xavfsizlik chegaralari oshgan holatlar bo‘lganini qayd etgan va ishlab chiqaruvchilarga bunday moddalarni imkon qadar kamaytirishni tavsiya qilgan.
❗ Ammo ANSES yana juda muhim narsani aytgan
Agentlikning o‘z xulosasida:
taglik kiyish bilan bolalarda kasallik paydo bo‘lishi o‘rtasidagi bog‘liqlikni ko‘rsatadigan epidemiologik dalillar mavjud emasligi qayd etilgan.
Shu sabab “tagliklar bolalarni jiddiy kasal qiladi” degan umumiy da’voni ilm-fan hozircha tasdiqlamaydi.
Shunga qaramay, ANSES ayrim zararli kimyoviy moddalar mavjudligi sababli sog‘liq xavfini butunlay inkor qilib bo‘lmasligini bildirgan va qattiqroq nazorat hamda ishlab chiqarish jarayonlarini yaxshilashni tavsiya qilgan.
🛢️ Tagliklarda neftdan olinadigan mahsulotlar bormi?
Ha. Bu da’voning asosi bor.
Ko‘pchilik zamonaviy bir martalik tagliklarda plastik va sintetik polimerlardan tayyorlangan qatlamlar mavjud.
Bunday materiallarning ayrimlari neft yoki tabiiy gaz xomashyosiga asoslangan kimyo sanoati orqali ishlab chiqariladi.
Shuning uchun:
“taglikda petroleum-derived material bor”
deyish mumkin.
Ammo:
“neftdan ishlab chiqarilgan ekan, demak zaharli”
degan xulosa ilmiy jihatdan noto‘g‘ri.
Xomashyoning kelib chiqishi bilan tayyor materialning toksikligi bir xil tushuncha emas.
🧴 PFAS ham aniqlanganmi?
2023-yilda Environmental Science & Technology jurnalida chop etilgan boshqa tadqiqotda 91 ta shaxsiy gigiyena mahsuloti tekshirilgan.
Tadqiqotchilar ayrim qog‘oz tagliklarda PFAS guruhiga mansub moddalarni ham aniqlagan.
Ushbu tadqiqot tagliklardan kimyoviy moddalarga ta’sir bo‘lishi mumkin bo‘lgan yangi yo‘l mavjudligini ko‘rsatgan, ammo bu ham barcha tagliklar xavfli degani emas.
👃 Unda yangi taglikdan nega yomon hid kelishi mumkin?
Mana shu joyda internetdagi videolarga ehtiyotkorlik bilan qarash kerak.
Taglikdan chiqayotgan hidning o‘ziga qarab:
“Bu benzene”
yoki
“Bu neft mahsulotlari”
deb aniqlashning iloji yo‘q.
Hid ishlab chiqarishda ishlatilgan yopishtiruvchi materiallar, fragrance, qadoqlash, saqlash sharoiti yoki uchuvchan organik birikmalar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Lekin buni aniq bilish uchun mahsulot laboratoriyada tekshirilishi kerak.
Faqat hid — kimyoviy moddaning qaysi turi yoki uning xavf darajasini aniqlash uchun yetarli dalil emas.
⚠️ Juda kuchli kimyoviy hid kelsa nima qilish kerak?
Agar yangi ochilgan taglikdan odatdagidan keskin farq qiladigan o‘tkir kimyoviy hid chiqsa, ehtiyot chorasi sifatida:
• uni bolaga ishlatmaslik;
• paket va qadoqni saqlab qo‘yish;
• LOT yoki batch raqamini yozib olish;
• ishlab chiqaruvchi kompaniyaga murojaat qilish;
• bolada teri qizarishi, toshma yoki boshqa simptom kuzatilsa pediatr bilan maslahatlashish
maqsadga muvofiq.
Bu aynan shu mahsulot yoki ishlab chiqarish partiyasida muammo bor-yo‘qligini tekshirishga yordam beradi.
🔎 UZIGABEK.COM FACT CHECK XULOSASI
Da’vo:
“Bolalar tagliklarida neftni qayta ishlashdan olinadigan va bolalarga jiddiy zarar yetkazadigan kimyoviy moddalar bor.”
Natija: 🟡 QISMAN TASDIQLANGAN
✅ Bir martalik tagliklarda neft-kimyo sanoati bilan bog‘liq sintetik materiallar ishlatiladi.
✅ Ilmiy laboratoriya tekshiruvlarida ayrim tagliklardan VOC, benzene, 1,4-dioxane, PAH, PFAS, bisphenol va boshqa moddalar aniqlangan.
✅ Ayrim mahsulot va yuqori ta’sir ssenariylari qo‘shimcha e’tibor talab qilishi mumkin.
✅ ANSES ayrim zararli moddalarni kamaytirish va nazoratni kuchaytirishni tavsiya qilgan.
❌ “Neftdan olingan material” avtomatik ravishda “zaharli material” degani emas.
❌ Barcha bolalar tagliklari xavfli degan ilmiy dalil mavjud emas.
❌ Oddiy tagliklardan foydalanish chaqaloqlarda jiddiy kasallik keltirib chiqarishi isbotlangan degan xulosa chiqarib bo‘lmaydi.
⚠️ Internetda tarqalayotgan aynan o‘sha ota va badbo‘y taglik haqidagi videoning original manbasi aniqlanmasa, uning konkret voqeasini mustaqil tasdiqlangan fakt sifatida taqdim etish to‘g‘ri emas.
📌 Uzigabek.com hukmi: vahimaga o‘rin yo‘q, lekin savollar jiddiy
Bu mavzuni “hamma tagliklar zaharli” deb tarqatish noto‘g‘ri.
Ammo bolalar terisi bilan uzoq vaqt bevosita aloqada bo‘ladigan mahsulotlarda istalmagan kimyoviy moddalar mavjudligi ilmiy tadqiqotlarda qayd etilganini ham inkor qilib bo‘lmaydi.
Shuning uchun bu sohada ishlab chiqaruvchilarning tarkibni oshkora ko‘rsatishi, xavfli moddalarni kamaytirishi va davlat nazoratining davom etishi muhim.
Uzigabek.com tavsiyasi: ehtiyotkorlik bilan yayish mumkin.
Bu ma’lumot tibbiy maslahat o‘rnini bosmaydi.
Siz ham yangi taglikdan g‘alati yoki kuchli kimyoviy hid sezganmisiz? Qaysi brendda? Tajribangizni izohlarda yozing. 👇
